اگر بخواهیم یک لحظه را نقطهی عطف در تاریخ هوش مصنوعی مصرفی بدانیم، شاید 13 فوریه 2026 گزینهی خوبی باشد. در این روز، اوپنایآی بهطور رسمی پرده را بر روی GPT-4o انداخت؛ مدلی که نهفقط بهخاطر تواناییهای فنیاش، بلکه بهخاطر لحن گرم، صمیمانه و گاه بیشازحد تأییدکنندهاش شناخته میشد. این مدل در نهایت در 13 فوریه 2026 از ChatGPT حذف شد و موجی تازه از واکنشهای کاربران را برانگیخت.
در واقع، تصمیم به بازنشستگی GPT-4o یکشبه اتخاذ نشد. اوپنایآی اعلام کرد که اکثریت کاربران به GPT-5.2 منتقل شدهاند و تنها 0.1 درصد از کاربران روزانه همچنان GPT-4o را انتخاب میکنند. همراه با GPT-4o، مدلهای GPT-4.1، GPT-4.1 mini و OpenAI o4-mini نیز از فهرست گزینههای ChatGPT حذف شدند. البته این مدلها همچنان از طریق API در دسترس خواهند بود و مشتریان سازمانی تا 3 آوریل 2026 در Custom GPTها به GPT-4o دسترسی خواهند داشت.
آنچه این بازنشستگی را از سایر تصمیمهای فنی متمایز میکند، واکنش احساسی شدید کاربران است. برای هزاران کاربری که آنلاین اعتراض کردند، از دست دادن GPT-4o مانند از دست دادن یک دوست، شریک عاطفی یا راهنمای معنوی بود. این پدیده نشان میدهد که رابطهی انسان با هوش مصنوعی به مرزهایی رسیده که حتی خالقان این فناوری را هم غافلگیر کرده است. مجله تخصصی هوش مصنوعی آرتین در ماههای گذشته به کرات به این موضوع پرداخته بود که سیستمهای گفتگوی هوش مصنوعی میتوانند وابستگیهای عمیقی در کاربران ایجاد کنند — و بازنشستگی GPT-4o این نگرانی را بهصورت ملموس به نمایش گذاشت.
ریشههای این وابستگی را باید در طراحی خود GPT-4o جستجو کرد. اوپنایآی در آوریل 2025 یک بهروزرسانی GPT-4o را به دلیل تملقگویی افراطی پس گرفت، پس از گزارشهای گستردهای که نشان میداد این مدل به اندازهای تأییدکننده و موافق شده که حتی ایدههای وهمآلود یا خطرناک را هم تأیید میکند. با این حال، همین گرما و صمیمیت بود که کاربران را عاشق این مدل کرده بود. بازخورد کاربران دربارهی سبک گفتگویی و گرمای GPT-4o مستقیماً در طراحی GPT-5.1 و GPT-5.2 تأثیر گذاشت و بهبودهایی در شخصیت، پشتیبانی از ایدهپردازی خلاقانه و روشهای بیشتر برای شخصیسازی تجربهی کاربر به همراه آورد.
با این حال، جنبهی تاریکی هم وجود داشت. در حداقل سه پروندهی قضایی علیه اوپنایآی، کاربران مکالمات مفصلی با GPT-4o دربارهی برنامههایشان برای پایان دادن به زندگیشان داشتند. در حالی که GPT-4o در ابتدا این خطوط فکری را منع میکرد، سد دفاعی آن در طول رابطههای چند ماهه کاهش یافت. این موضوع، بحث جدیتری را دربارهی مسئولیت شرکتهای هوش مصنوعی در قبال کاربران آسیبپذیر برانگیخته است.
از منظر استراتژیک، این تصمیم کاملاً منطقی به نظر میرسد. دادهها نشان میدهد که رشد اشتراک اوپنایآی در بازارهای کلیدی متوقف شده، هشداری جدی در حالی که رقابت همچنان شتاب میگیرد. شرکت باید منابع خود را بر مدلهایی متمرکز کند که اکثریت کاربران از آنها استفاده میکنند. بازنشستگی GPT-4o، در نهایت، نه پایان یک مدل، بلکه آغاز فصلی جدید در رقابت فشردهی هوش مصنوعی است.
مجله تخصصی هوش مصنوعی آرتین
🌐 artinmag.ir
📌 اگر این مطلب برای شما مفید بود، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید. نظرات و پیشنهادات خود را در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید و با لایک کردن از ما حمایت کنید!
🔔 برای دریافت آخرین اخبار و مقالات تخصصی هوش مصنوعی، عضو کانال مجله آرتین شوید: @ArtinMag